HASTALAR İÇİN BİLGİLER

Perikardit (Kalp Zarı) İltihabı Nedir?

Perikard, kalbin dış yüzeyini saran iki ince tabakadan oluşan bir yapıdır. İki tabaka arasında normal olarak çok az miktarda sıvı mevcuttur. Bu yapı kalbi dış etkilerden korur ve etrafındaki diğer organlar ile kalbin sürtünmesini azaltır.

Perikardit, kalp zarı iltihaplanmasıdır. Bu zarın iltihaplanması, sanki ciltte olan yara sonrası gelişen şişlik, sıvı toplanması ve kızarıklık gibi etkilere neden olur. Zar iltihaplanır ve arasında sıvı toplanır.

İltihaplanmanın yanında bu tabakalar arasında sıvı birikimi de gelişebilir. Kalbin etrafında toplanan bu sıvıya perikardiyal effüzyon denir.

Eğer bu sıvı miktarı kalbin tolere edebileceğinden fazla ise, kalbi sıkıştırır. Rahat çalışmasına engel olur. Bu duruma kardiyak tamponad adı verilir. Kardiyak tamponad, acil müdahale gerektiren ve hayatı tehdit eden bir durumdur.

Perikardit genellikle aniden gelişir ve birkaç ay boyunca devam edebilir.

  1. Neden belirlenemeyen (idiyopatik): Çoğunda sebep belli değildir. Uygun tedavi ile gerileme vasra ileri tetkik genelde gerekli olmaz.
  2. Enfeksiyon: Genellikle virüslerin neden olduğu viral enfeksiyonlar sonrası gelişir. Diğer bakteri, mantar gibi mikrobiyal etkenler ise nadiren sebeptir.
  3. Radyasyon: Göğüs duvarına daha önceden uygulanan radyasyon perikard hastalıkları için bir sebeptir. Sıklıkla meme kanseri, akciğer kanseri veya lenfoma gibi kanserler için uygulanan radyasyon, göğüs bölümünde kalbe yakın komşuluğu olan organlar olduğu için ileri dönemde perikardite neden olabilir.
  4. Travma: Göğüs bölgesi ve göğüs duvarına gelecek bir darbe sonucu perikardit gelişebilir. örneğin bir trafik kazası sonrasında göğüste yaralanma gibi.
  5. Kalp krizi sonrası devam eden batar ağrı: Kalp krizi sonrası kalp kasında yaygın hasar gelişmesi sonrası nadir de olsa perikardit (Dressler sendromu) gelişebilir.
  6. Romatizmal hastalıklar: Lupus, romatoid artrit (eklem romatizması), skleroderma ve karışık (mixed) bağ doku hastalıkları gibi bazı otoimmün hastalıklar da perikardite yol açabilir.
  7. Sistemik vaskülitler ve Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF) gibi otoinflamatuar hastalıklar da perikardite yol açabilir.
  8. Metabolik hastalıklar: Perikardit sebepi olarak en önemli metabolik hastalık böbrek yetmezliğidir. Bu hastalarda üremik perikardit gelişebilir. Vücuttan böbrek yetmezliği nedeni ile atılamayan fazla sıvı iki tabaka arasında birikir.
  9. Tümör / Kanser: Perikard sıvısı ve perikardit, tümörlerde de olabilir. Perikarda yayılım hem local metastaz sonucu hem de metastaz olmadan gelişebilir.
  10. Sindirim sistemi / gastrointestinal sistem hastalıkları: İnflamatuar bağırsak hastalıklarından ülseratif kolit veya Crohn’s hastalığında da perikardit gelişebilir.
  11. İlaçlar ve toksinler: Bazı ilaçlar ve toksinler çok nadir de olsa perikardite neden olabilmektedir.

Göğüs ağrısı gelişir. Keskin ve bıçak saplanır gibi (kalbin perikarda karşı sürtünmesinden kaynaklanır). Özellikle derin nefes almakla kötüleşme vardır ağrıda. Öksürme, yutma, derin nefes alma veya uzanma ile daha da artabilir. Tam tersine oturunca ve öne doğru eğilince azalır. Sıvının toplanma yerine bağlı olarak ağrı sırtta veya omuzda da hissedilebilir. Yatarken ve efor sarfederken nefes almakta zorluk gelişir. Eşlik eden enfeksiyon durumuna göre kuru öksürük ve ateş olabilir. Çabuk yorulma gelişir.

Fizik muayene, laboratuvar testleri ve kalbi görüntüleme teknikleri ile tanı konulur. Perikard tabakaları birbirine sürtünür ise fizik muayenede steteskop ile kalp dinlemesinde sürtünme sesi duyulur. Ancak bazı hastalarda bu ses duyulmaz.

Kalp ultrasonu olan ekokardiyografi ile kalp zarı olan perikartta iltihap, kalınlaşma ve sıvı toplanması saptanır. Perikard sıvısının ekokardiyografide olmaması perikardit olmadığını göstermez bu nedenle muhakkak perikard kalınlığı, parlaklığı değerlendirilmelidir.

Ayırıcı tanı için kalp şeriti olan elektrokardiyografi çekimi yapılır.

İltihabi reaksiyonun derecesinin anlamak, ayırıcı tanı ve tedaviye cevabı takip etmek için bazı kan testleri uygulanır.

Tedavideki amaçlar şunlardır:

  1. Ağrıyı azaltmak,
  2. İnflamasyonu (iltihap reaksiyonunu) azaltmak,
  3. Varsa perikard sıvısını azaltmak,
  4. Perikardit nedenini tedavi etmektir.
  5. Bu süreçte destekleyici tedavi olarak dinlenme gerekir.

Hastalığın seyrine ve sıvının miktarına göre hasta ayaktan veya hastaneye yatarak tedavi edilir.

Perikard sıvısının kalbin tolere edebileceğinden fazla olması durumunda, sıvı kalbi sıkıştırır. Rahat çalışmasına engel olur. Bu duruma kardiyak tamponad adı verilir. Kardiyak tamponad, acil müdahale gerektiren ve hayatı tehdit eden bir durumdur. Bu durumda perikardiyosentez uygulanır.

Tedaviye cevap verip sonradan tekrarlayan perikardit veya tedaviye dirençli perikarditlerde nadiren kronik perikardit gelişebilir. Bu hastalarda anti-enflamatuar tedavi uzun süreli verilmelidir. Kortizon adlı anti-enflamatuar ilaçlar çok gerekli olmadığı sürece uygulanmamalıdır. Viral enfeksiyon kaynaklı ise enfeksiyonu arttırabilir. Ek olarak kronikleşmeye ve tekrarlama eğilimine neden olabilir.

Perikardit nedeninin tedavisi

Bakteriyel enfeksiyon kaynaklı ise perikardit tedavisine antibiyotik eklenir. Viral kaynaklı ise genellikle özel ek bir tedaviye gerek duyulmaz. Anti-enflamatuar ve destek tedavi yeterlidir. Genellikle bu tedavi yeterli olduğu için özellikle hangi virüsün neden olduğuna dair ileri tetkik gerekmez.

Kalp krizi veya kalp ameliyatı sonrası gelişen perikarditin anti-enflamatuar tedavisi farklıdır. Ancak günümüzde kalp kasında kalıcı hasar modern tedaviler ile daha az görüldüğü için kalp krizi sonrası perikardit çok çok nadirdir.

Bir iğne eşliğinde kalbin etrafındaki sıvının perikard boşluğundan dışarı alınması işlemidir. Hem tedavi hem de tanı için kardiyak tamponatta faydalıdır. Nadiren iğne ile boşaltılamayacak sıvı varlığında ameliyat ile kesi yapılarak sıvı boşaltılabilir.

Kalbi saran perikardın bir kısmının ameliyat ile alınmasıdır. Perikardiyektomi özellikle tekrarlayan ve tedavi edilemeyen kalbin genişlemesini kısıtlar hale geldiği durumlarda en son tercih edilen tedavi yöntemidir.

Ritm Bozuklukları Aritmi Nedir?

Torasik (Göğüs) Aort Anevrizması Nedir?

Uyku Apnesi ve Horlama

Zihin, Kalp ve Vücudun Sağlıklı Birlikteliği

Aort Kapak Hastalıkları

Anevrizma Damar Genişlemesi Atardamar Balonlaşması Nedir?

Hipertansiyon (Yüksek tansiyon)

Abdominal (Karın) Aort Anevrizması Nedir?

Evde hangi tansiyon aletini kullanalım?

Kalp ve Damar Hastalıkları (Kardiyovasküler Hastalık) Nedir?